Pelmolen

Wat is dit?

Foto Een Pelmolen maalt niet maar pelt. Met behulp van een pelmolen werd volksvoedsel nummer 1 van de 19de eeuw gemaakt: de gort.

Een pelmolen is een type molen waarin vroeger gerst tot gort en later rijst gepeld werd. Een pelmolen kan pas werken bij tenminste een windkracht van 6 Bft. De eerste pelmolen werd in Nederland gebouwd in 1639. De bloeitijd van de pelmolen was rond 1750.
Alhoewel de pelmolen ook molenstenen heeft en dikwijls met een korenmolen is gecombineerd, werkt het pelproces wel degelijk anders dan het maalproces. Bij een pelmolen liggen er op een tussenzolder direct onder de zogenaamde stellingzolder (daar waar de deuren naar de stelling of omloop van de molen zijn) twee gladde, zware zandstenen die ruim 2000 kilo wegen. Pelstenen draaien 160 keer per minuut rond, terwijl maalstenen maar 90 keer per minuut ronddraaien. Vanwege het hoge toerental is de schade bij een breuk groot. Ter bescherming liggen pelstenen dan ook verzonken in de vloer.
In tegenstelling tot maalstenen, waartussen graan gemalen wordt, wordt de gerst gepeld met de zijkant van de stenen, die hiervoor op de zijkant geribbeld zijn. De gerst wordt bovenop de bovenste pelsteen, de loper, gestort en de korrels worden door de draaiende steen naar het pelblik geslingerd. De loper draait 1,5 tot 2 cm boven de ligger, waardoor er een luchtstroom wordt opgewekt richting pelblik. Dit pelblik staat op 1 tot 1,5 centimeter van de pelstenen af. Het koppel pelstenen wekt door de zoggaten of waaikerven in de loper een soort zog op waardoor de gerstkorrels keer op keer tegen het pelblik aan worden geslingerd. Dit blik is voorzien van spijkergaatjes met puntjes en door die puntjes wordt het harde vliesje van de gerstkorrel afgepeld (afgeraspt).
Per keer mag niet langer dan vier minuten gepeld worden, omdat anders de korrels te warm worden. Als de gerst over de voorloper (het eerste koppel pelstenen) is heen geweest gaat het over het tweede koppel pelstenen, de naloper. De gerst gaat daarna weer over de voorloper en vervolgens nog een keer over de naloper. Na deze pelbehandeling van de gerst, die inmiddels gort geworden is, wordt het gezeefd in de zeef en vervolgens gesorteerd in de waaierkast. De gort wordt opgevangen in een zak en is klaar voor de verkoop. De gort kan ook nog rondgeslepen worden tot parelgort door ze nog een keer over de voor- en naloper te laten gaan.

[ terug... ]Omhoog


Maak vrienden

vertalen

Openingstijden

  • Molen De Hoop is Garsthuizen is elke zaterdag open van 13.30 uur tot 17.30 uur

Opleiding

Molenhuis

  • Het Groninger Molenhuis is de koepelorganisatie voor molens in Groningen en het ondersteunt moleneigenaren bij het optimaal houden of maken van de conditie van de molens. Klik hier voor Molenhuis.nl

De Hollandsche Molen

  • De Hollandsche Molen maalt al meer dan 80 jaar om molens. Vereniging De Hollandsche Molen zet zich al sinds 1923 in voor het voortbestaan, malende en draaiende houden van de wind- en watermolens van Nederland. Molens zijn levende monumenten waar we zuinig op moeten zijn! Klik hier voor De Hollandsche Molen.nl

Moleneducatief

Molenarchief

  • In het molenarchief bevinden zich o.a. verzamelingen molenboeken, periodieken, foto's, dia's, ansichtkaarten, krantenknipsels, kaartmateriaal en heel veel digitaal verwerkte foto's en gegevens. Klik hier voor Molenarchief

Molentypen

  • Achtergrondinformatie over molens in Nederland Op deze site van een vrijwillig molenaar vindt u informatie over de in Nederland voorkomende molentypen en de plaats van molens in de ontwikkeling van Nederland. Scholieren vinden hier veel materiaal voor spreekbeurten en werkstukken. Klik hier voor Molentypen.nl

Molenpagina

Ambachtelijke Molenaars

  • Ambachtelijk Korenmolenaars Gilde (AKG) Alle molens die u op deze site tegenkomt verkopen eigen op ambachtelijke wijze gemalen meel. De betreffende molenaars zijn aangesloten bij het Ambachtelijk Korenmolenaars Gilde. Klik hier voor Molenaarsgilde.nl

www.kerkgarsthuizen.nl

www.groningerkerken.nl

  • De Stichting Oude Groninger Kerken stelt zich ten doel historische kerkgebouwen in de provincie Groningen in stand te houden. Klik hier voor info

De Diek'n

  • Boerderij De Diek'n een dijk van een plek! Een oud Groninger boerderij uit de 17e eeuw, verbouwd tot sfeervolle recreatie accomodatie. Klik hier voor info.

De Fram Woltersum

  • De houtzaag- koren- en pelmolen Fram te Woltersum is een unieke molem met een combinatie van drie functies: korenmolen, pelmolen en houtzaagmolen. Klik hier voor info

Zus en Zo Kunst

  • Op het dorpsplein van Westeremden vindt u naast giclees ook cadeaus voor huis en tuin, boeken, gedichtenbundels, kaarten en streekproducten. Klik hier voor info.

GarsthuizenStartenhuizen


Copyright 2002-2018